Mâm lễ cúng tất niên gồm những gì?

Theo truyền thống, cỗ cúng tất niên thường được chuẩn bị thành hai mâm riêng biệt: một mâm dâng gia tiên đặt trên bàn thờ trong nhà và một mâm cúng trời đất, âm linh đặt ngoài trời. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, đặc biệt tại các căn hộ chung cư hoặc nhà có diện tích hạn chế, nhiều gia đình linh hoạt chuẩn bị một mâm cỗ chung đặt trong nhà. Dù hình thức có điều chỉnh, yếu tố trang nghiêm và thành kính vẫn luôn được đặt lên hàng đầu.

Dù cúng trong nhà hay ngoài trời, mâm lễ tất niên cần được chuẩn bị đầy đủ, gọn gàng và chu đáo. Lễ vật có thể thay đổi tùy điều kiện kinh tế và phong tục từng gia đình, song nhìn chung bao gồm các thành phần cơ bản sau:

• Hương, nến
• Trầu cau
• Hoa tươi
• Gạo, muối
• Trà, rượu, nước lọc
• Mâm ngũ quả.

Bên cạnh đó là mâm cỗ với các món ăn truyền thống của ngày Tết. Mỗi vùng miền có sự khác biệt nhất định, nhưng đều hướng đến ý nghĩa sum họp, no đủ và đoàn viên.

Gà luộc là món gần như không thể thiếu trong mâm cỗ Tết. Gà thường được luộc nguyên con, bày trên đĩa lớn, tượng trưng cho sự đủ đầy, may mắn và hạnh phúc.

Bánh chưng hoặc bánh tét là hai loại bánh gắn liền với Tết cổ truyền. Ở miền Bắc, bánh chưng hình vuông phổ biến hơn; trong khi đó, miền Trung và miền Nam quen thuộc với bánh tét hình trụ. Cả hai đều mang ý nghĩa về sự bền vững, gắn kết và truyền thống gia đình.

Xôi gấc với màu đỏ đặc trưng thường xuất hiện trên mâm cỗ, tượng trưng cho tài lộc và sự thịnh vượng trong năm mới.

Thịt kho tàu (thịt kho trứng) hoặc thịt đông cũng là món ăn quen thuộc. Ở miền Nam, thịt kho tàu là món chủ đạo ngày Tết; còn miền Bắc thường có thịt đông – món ăn đặc trưng của mùa lạnh. Cả hai đều gợi lên không khí ấm cúng, sum vầy.

Mâm cỗ miền Bắc được đánh giá là cầu kỳ và tỉ mỉ, thể hiện rõ nét văn hóa ẩm thực truyền thống. Ngoài gà luộc, bánh chưng, xôi gấc, thịt đông, mâm cỗ còn có giò lụa, canh măng và dưa muối. Sự kết hợp hài hòa giữa các món tạo nên một tổng thể cân đối, đậm chất cổ truyền.

Mâm cỗ miền Trung có phần giản dị hơn nhưng vẫn đầy đủ ý nghĩa. Các món thường thấy gồm giò lụa, thịt gà, thịt heo và bánh tét. Đặc biệt, hành muối là món ăn không thể thiếu, giúp cân bằng hương vị và tạo nên bản sắc riêng cho mâm cỗ ngày Tết của người miền Trung.

Mâm cỗ miền Nam chịu ảnh hưởng của khí hậu ấm áp và nguồn thực phẩm phong phú. Bên cạnh bánh tét ăn kèm củ kiệu, người miền Nam còn chuẩn bị canh khổ qua, chả giò, thịt kho trứng và gỏi tôm thịt. Trong đó, canh khổ qua vừa có vị đậm đà vừa mang ý nghĩa tích cực trong dịp đầu năm, đồng thời có tác dụng thanh nhiệt, nên thường được lựa chọn trong ngày Tết.

Ngoài mâm cỗ mặn, một số gia đình còn chuẩn bị mâm cỗ chay để dâng cúng tổ tiên. Các món chay phổ biến gồm miến xào chay, canh rau củ nấu chay, đậu phụ chiên xào nấm và giò chay. Việc chuẩn bị mâm chay thể hiện sự đa dạng trong thực hành nghi lễ, tùy theo quan niệm và điều kiện của mỗi gia đình.

Về cách bày trí, thông thường mâm cỗ mặn được đặt trên một chiếc bàn con phía dưới bàn thờ chính. Trên bàn thờ đặt mâm ngũ quả, hoa tươi và vàng mã, bảo đảm bố cục hài hòa, trang nghiêm.