Sống kỷ luật, tập luyện đều đặn nhưng vẫn mắc ung thư phổi. Các bác sĩ cho rằng, phía sau nghịch lý này là những thói quen nhiều người đang lặp lại mỗi ngày mà không hề nhận ra mức độ nguy hiểm.
- Phẫu thuật ghép gan cứu người phụ nữ 65 tuổi thoát khỏi 'cửa tử' những ngày giáp Tết
- Nguy cơ đột quỵ tăng cao dịp Tết: Người bệnh tim cần nhớ 5 lưu ý quan trọng
Ở tuổi 46, anh A Nhân là hình mẫu lý tưởng của lối sống lành mạnh: huấn luyện viên thể hình, sáng nào cũng chạy bộ, tập tạ nặng, ăn uống kỷ luật, mỡ cơ thể nhiều năm liền duy trì quanh mức 12%. Với anh, sức khỏe là thứ có thể “đầu tư” và kiểm soát bằng ý chí.
Thế nhưng một buổi khám sức khỏe định kỳ đã khiến mọi niềm tin ấy sụp đổ. Phim chụp cho thấy phổi xuất hiện bóng mờ bất thường, chẩn đoán sau đó là ung thư biểu mô tuyến phổi giai đoạn sớm.
Kết quả đến quá đột ngột khiến anh lặng người.
“Tôi gần như dành toàn bộ thời gian cho sức khỏe, sao vẫn mắc ung thư?”, anh thắc mắc.
Vì sao chăm vận động vẫn có thể mắc ung thư?
Phân tích trường hợp này, bác sĩ Liêu Kế Đỉnh – chuyên khoa huyết học, ung bướu cho biết trong hơn 30 năm hành nghề, ông đã gặp không ít bệnh nhân trông rất khỏe. Họ tập thể dục đều đặn, không hút thuốc, không rượu bia nhưng bên trong cơ thể lại âm thầm mất cân bằng vì thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài và nhịp sống quá tải.
Hệ quả là những nghịch lý nghe qua tưởng vô lý, không hút thuốc vẫn bị ung thư phổi; không uống rượu vẫn mắc ung thư gan; sinh hoạt có vẻ điều độ nhưng lại phát hiện ung thư tụy.
Theo bác sĩ, sức khỏe không hình thành từ một vài điểm sáng mà được tích lũy từng ngày, giống như một khoản đầu tư dài hạn. Giấc ngủ, cảm xúc, ăn uống, nhịp sinh hoạt, thiếu bất kỳ mảnh ghép nào trong thời gian dài cũng có thể khiến cơ thể “vỡ trận”.
Với A Nhân, nhiều năm liền anh chỉ ngủ khoảng 5 tiếng mỗi đêm. Anh tin rằng tập luyện cường độ cao có thể bù đắp cho thiếu ngủ. Thực tế thì ngược lại, cơ thể luôn bị đặt trong trạng thái quá tải và căng thẳng mạn tính. Sức khỏe không phải là môn nào cũng giỏi là được, mà là tất cả các thói quen cùng cộng điểm theo thời gian.
Thiếu ngủ: Rủi ro ung thư bị xem nhẹ nhất
Ngủ không đủ là yếu tố nguy cơ thường bị bỏ qua. Nghiên cứu công bố năm 2023 trên tạp chí Cancer chỉ ra rằng, người ngủ dưới 6 tiếng mỗi đêm có nguy cơ mắc ung thư cao hơn 41% so với nhóm ngủ 6–8 tiếng. Nếu tổng thời gian ngủ trong ngày không đạt 7 tiếng, nguy cơ còn tăng vọt tới 69%.
Nói cách khác, thời gian ngủ bạn “tiết kiệm” được hôm nay, cơ thể sẽ buộc phải trả lại bằng cái giá đắt hơn nhiều.
Chuyên gia rối loạn giấc ngủ Lưu Văn Đức cũng từng dẫn một nghiên cứu theo dõi hơn 4,8 triệu người trong ít nhất 5 năm, cho thấy bệnh nhân mắc ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn có nguy cơ ung thư phổi cao hơn 32%. Ngủ kém không chỉ khiến mệt mỏi, mà còn phá vỡ toàn bộ quá trình tự sửa chữa, miễn dịch và chống oxy hóa của cơ thể.
Giấc ngủ bị ngắt quãng làm miễn dịch suy yếu, viêm mạn tính gia tăng; thiếu oxy máu kéo dài lại khiến chuyển hóa tế bào rối loạn tạo điều kiện cho khối u phát triển. Bác sĩ Hoàng Hiên, chuyên khoa lồng ngực – hồi sức, cảnh báo thức khuya làm giảm tiết melatonin, hormone có vai trò chống oxy hóa, điều hòa nhịp sinh học và ức chế sự hình thành khối u. Khi melatonin suy giảm, nguy cơ ung thư tăng lên rõ rệt.
Căng thẳng mạn tính
Áp lực kéo dài khiến cơ thể liên tục tiết ra các hormone stress như adrenaline, noradrenaline và glucocorticoid. Khi những chất này tồn tại ở mức cao trong thời gian dài, chúng không chỉ làm suy yếu miễn dịch mà còn tạo môi trường thuận lợi cho khối u phát triển, xâm lấn và di căn.
Chuyên gia ung thư vú Trương Kim Kiên từng chỉ ra rằng, stress mạn tính làm hệ phòng vệ mất cân bằng, các tế bào miễn dịch có nhiệm vụ tiêu diệt tế bào bất thường suy giảm, trong khi những tế bào “điều hòa” lại tăng lên. Kết quả là cơ thể khó nhận diện và loại bỏ mầm bệnh, để khối u âm thầm lớn dần.
Ăn nhiều đường, nhiều chất béo
Chế độ ăn cũng là yếu tố then chốt. Nghiên cứu của Trung tâm Ung thư Đại học Florida cho thấy, việc tiêu thụ nhiều đường và chất béo trong thời gian dài khiến tế bào phổi tích tụ glycogen bất thường. Lượng glycogen này trở thành nguồn năng lượng riêng cho tế bào ung thư, vừa nuôi dưỡng sự tăng trưởng, vừa giúp chúng né tránh cơ chế kiểm soát năng lượng của cơ thể.
Chuyên gia dinh dưỡng chức năng Lữ Mỹ Bảo cho biết, thực phẩm GI cao như tinh bột tinh chế, nước ngọt có đường làm đường huyết tăng nhanh, kích hoạt insulin và thúc đẩy tích trữ glycogen, mỡ. Ngay cả khi tập luyện đều đặn, ăn uống kém chất lượng vẫn có thể tạo ra môi trường chuyển hóa thuận lợi cho ung thư tồn tại.
Điều đó cũng nhắc nhở rằng trông có vẻ khỏe không đồng nghĩa với khỏe thật. Chỉ cần đường, chất béo và căng thẳng tiếp tục tích tụ âm thầm, cơ thể vẫn có thể đang gánh những rủi ro mà ta không hề hay biết.
Những thói quen xấu khiến cơ thể tăng cân nhanh sau Tết
Mỗi dịp Tết qua đi là một lần các chị em lại lo lắng với thân hình khó kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên không phải ai cũng hiểu biết đầy đủ lý do cân nặng tăng lên nhanh chóng.
