Bữa cơm gia đình đang vắng dần vì điều gì?

Nhịp sống bận rộn khiến nhiều gia đình không còn duy trì được những bữa cơm chung như trước. Người đi làm về muộn, con học thêm, mỗi thành viên một lịch trình khiến mâm cơm gia đình đôi khi chỉ còn là nơi “ăn cho xong”.

Mỗi người một lịch trình

18h30, căn bếp của chị Nguyễn Thuỷ (Ninh Bình) đã chuẩn bị xong bữa tối. Tuy nhiên, thay vì cả nhà cùng ngồi vào bàn, chồng chị vẫn đang trên đường từ cơ quan về, con trai cả có lịch học thêm, còn con gái út vừa ăn trước vì đói.

“Trước đây nhà tôi gần như ngày nào cũng ăn cơm cùng nhau. Nhưng vài năm trở lại đây, công việc của hai vợ chồng bận hơn, các con cũng lớn và có lịch học riêng. Có hôm cả nhà đủ mặt thì đã gần 21h”, chị Thuỷ chia sẻ.

Điều khiến chị Thuỷ tiếc nhất không phải việc phải nấu nhiều lần hay dọn bàn ăn nhiều lần mà là những câu chuyện trong gia đình cũng ít dần đi.

“Ngày trước con đi học về là kể chuyện trường lớp, bạn bè. Bây giờ nhiều khi tôi hỏi thì con chỉ nói ‘không có gì’. Tôi cũng không biết nên bắt đầu câu chuyện từ đâu”, chị nói.

Câu chuyện này không phải cá biệt. Ở nhiều gia đình, việc ăn uống đã trở nên linh hoạt hơn rất nhiều. Người về trước ăn trước, người về muộn ăn sau, có gia đình đặt đồ ăn riêng theo sở thích của từng người. Thậm chí, không ít trường hợp các thành viên cùng ở trong một căn nhà nhưng mỗi người ăn một thời điểm, một không gian.

Sự thuận tiện này giúp giải quyết bài toán thời gian nhưng cũng vô tình làm mất đi một trong những khoảng thời gian tự nhiên nhất để các thành viên gặp gỡ và trò chuyện.

Giá trị của bữa cơm gia đình không nằm ở việc mâm cơm có bao nhiêu món hay được chuẩn bị cầu kỳ đến đâu mà quan trọng hơn là các thành viên có thực sự dành thời gian hiện diện và tương tác với nhau hay không.

Bữa cơm tạo ra một không gian tương đối tự nhiên để cha mẹ quan sát con, lắng nghe những câu chuyện nhỏ trong ngày và nhận biết những thay đổi của trẻ.

Một đứa trẻ có thể không chủ động nói với cha mẹ rằng mình đang gặp vấn đề ở trường, cảm thấy buồn vì mâu thuẫn với bạn bè hay chịu áp lực học tập. Nhưng những biểu hiện rất nhỏ trong bữa ăn như ít nói hơn bình thường, thay đổi khẩu vị, liên tục nhìn vào điện thoại hoặc né tránh trò chuyện đôi khi lại là những tín hiệu để cha mẹ chú ý.

Điều quan trọng là cha mẹ cần quan sát và lắng nghe thay vì biến bữa cơm thành thời điểm để kiểm tra, chất vấn con.

Bởi trên thực tế, một trong những lý do khiến trẻ không muốn trò chuyện với cha mẹ là các cuộc nói chuyện thường bắt đầu bằng những câu hỏi quen thuộc như: “Hôm nay được mấy điểm?”, “Đã làm bài chưa?”, “Bao giờ thi?”, “Sao con không bằng bạn này?”.

Khi bữa cơm liên tục gắn với việc nhắc nhở, phê bình hoặc kiểm soát, trẻ có thể hình thành tâm lý né tránh. Khi đó, dù cả gia đình vẫn ngồi chung một bàn, sự kết nối thực sự lại không còn.

Ngồi cùng bàn nhưng vẫn xa nhau

Một thay đổi khác dễ nhận thấy trong các gia đình hiện nay là sự xuất hiện của điện thoại trong bữa ăn.

Không khó để bắt gặp hình ảnh cha mẹ vừa ăn vừa kiểm tra tin nhắn, con cái xem video hoặc chơi game trên điện thoại. Mỗi người hiện diện về mặt thể chất nhưng sự chú ý lại dành cho một không gian khác.

Theo các chuyên gia về gia đình, đây là một trong những yếu tố khiến chất lượng tương tác trực tiếp suy giảm. Khi mọi người không nhìn nhau, không trò chuyện và không lắng nghe, cơ hội để chia sẻ cảm xúc cũng ít đi.

Đặc biệt với trẻ em và thanh thiếu niên, những cuộc trò chuyện trực tiếp có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành sự tin tưởng với cha mẹ.

Không phải câu chuyện nào cũng cần một cuộc nói chuyện nghiêm túc. Đôi khi, việc hỏi con hôm nay có điều gì vui, món ăn ở trường thế nào, một người bạn vừa kể chuyện gì… cũng có thể trở thành điểm bắt đầu. Từ những câu chuyện nhỏ, cha mẹ có thể dần hiểu hơn về thế giới của con.

Tuy nhiên, trong điều kiện cuộc sống hiện nay, việc yêu cầu tất cả thành viên phải có mặt trong mọi bữa ăn là điều không dễ thực hiện.

Có gia đình cha mẹ làm việc theo ca, có người thường xuyên công tác, trẻ có lịch học thêm hoặc hoạt động ngoại khóa. Vì vậy, việc duy trì bữa cơm chung cần được nhìn nhận linh hoạt hơn.

Thay vì đặt mục tiêu ngày nào cũng phải ăn cùng nhau, các gia đình có thể thống nhất một số bữa quan trọng trong tuần để mọi người ưu tiên sắp xếp thời gian. Quan trọng hơn, khi đã ngồi vào bàn ăn, các thành viên cần dành sự chú ý cho nhau.

Một bữa cơm đơn giản với vài món quen thuộc nhưng mọi người cùng trò chuyện có thể có giá trị kết nối hơn một mâm cơm thịnh soạn mà ai cũng bận nhìn vào màn hình điện thoại.

Cha mẹ cũng không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào những cuộc trò chuyện bên mâm cơm. Trẻ có thể không chia sẻ ngay lập tức. Điều cần thiết là tạo ra cảm giác an toàn để trẻ biết rằng khi muốn nói, cha mẹ luôn sẵn sàng lắng nghe.

Trong một xã hội ngày càng đề cao tốc độ, khi mỗi người đều có lịch trình riêng và ngày càng nhiều cách để giao tiếp qua màn hình, việc duy trì một khoảng thời gian để cùng ngồi xuống, nhìn nhau và trò chuyện tưởng đơn giản nhưng lại trở nên đáng quý.

Có thể một ngày nào đó, con sẽ không nhớ mâm cơm hôm ấy có món gì. Nhưng việc cha mẹ đã ngồi cạnh mình, lắng nghe một câu chuyện tưởng như rất nhỏ và không vội phán xét có thể trở thành ký ức lâu dài.