Người lớn tuổi thừa cân hay thiếu cân nguy hiểm hơn?

Chiều muộn trong công viên, ông Vương 58 tuổi xách túi trái cây, vừa đi dạo vừa chia sẻ với bạn già về kết quả khám sức khỏe: “Bác sĩ bảo tôi tăng hơn 1,5 kg. Nhưng tôi thấy người có da có thịt một chút thì khỏe hơn, liệu có cần giảm không?”

Ở bên cạnh, bà Lý lại thở dài: “Tôi thì nửa năm nay sụt gần 2,5 kg, con cái cứ lo tôi bị loãng xương”. 

Một người tăng cân, một người giảm cân, nhưng điểm chung là đều bất an. Bởi với nhiều người trung niên và cao tuổi, cân nặng không còn là chuyện thẩm mỹ mà trở thành nỗi băn khoăn về sức khỏe. Các bác sĩ cũng nhấn mạnh cân nặng liên quan trực tiếp đến tuổi thọ.

Vậy rốt cuộc, khi đã có tuổi, nên “đậm người” một chút hay giữ dáng thon gọn sẽ tốt hơn?

Không phải càng gầy càng tốt, cũng không phải càng béo càng khỏe

Số liệu cho thấy tỷ lệ thừa cân và béo phì ở người trưởng thành ngày càng gia tăng. Nhưng ở chiều ngược lại, tình trạng sụt cân không chủ ý ở người lớn tuổi cũng khá phổ biến và thường là dấu hiệu cảnh báo sức khỏe.

Các chuyên gia nội tiết chỉ ra rằng thừa cân làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường type 2, gan nhiễm mỡ. Song thiếu cân lại dễ dẫn đến mất cơ, loãng xương và suy giảm miễn dịch.

Một nghiên cứu kéo dài 10 năm cho thấy, nhóm có BMI từ 22–24,9 có tỷ lệ tử vong thấp nhất. Tuy nhiên, với người trên 65 tuổi, mức BMI nhỉnh hơn một chút (24–27) lại mang đến lợi thế sống sót tốt hơn. Lý do là cơ thể có một lượng “dự trữ” nhất định để chống chọi khi ốm đau hoặc phẫu thuật.

Điều này cho thấy cơ thể không cần cực đoan. Không cần ép mình phải thật gầy cũng không nên buông thả để tăng cân. Cái cần hướng đến là một trạng thái vừa đủ.

Việc đưa cân nặng về mức hợp lý không chỉ giúp cơ thể nhẹ nhàng hơn mà còn tạo ra hàng loạt thay đổi tích cực.

Trước hết là hệ tim mạch. Khi giảm cân từ mức béo phì xuống ngưỡng an toàn, huyết áp có thể giảm đáng kể, mỡ máu cải thiện, tim hoạt động hiệu quả hơn. Những cảm giác như hồi hộp, tức ngực về đêm cũng giảm dần.

Đồng thời, đường huyết trở nên ổn định hơn. Chỉ cần giảm 5–10% trọng lượng cơ thể, độ nhạy insulin đã được cải thiện rõ rệt. Một số người ở giai đoạn sớm của tiểu đường thậm chí có thể giảm phụ thuộc vào thuốc.

Về vận động, cơ thể cũng “trả ơn” bằng sự linh hoạt. Người quá gầy dễ yếu cơ, dễ ngã. Người quá nặng lại gây áp lực lên khớp. Khi cân nặng cân bằng và có thêm tập luyện, cơ bắp săn chắc hơn, xương chắc khỏe hơn, việc đi lại trở nên nhẹ nhàng.

Giấc ngủ và miễn dịch cũng được cải thiện. Người béo thường ngủ kém do ngưng thở khi ngủ, còn người quá gầy lại thiếu chất. Khi cơ thể được nuôi dưỡng đúng cách, giấc ngủ sâu hơn, ít ốm vặt hơn và tinh thần cũng tốt hơn.

Đáng chú ý, tâm lý cũng thay đổi theo chiều hướng tích cực. Khi không còn ám ảnh về cân nặng, con người ít lo âu hơn, từ đó giúp cân bằng hormone và tạo ra một vòng tuần hoàn lành mạnh cho sức khỏe.

Làm sao để biết mình đang “đúng cân”?

Cách đơn giản nhất là kết hợp chỉ số BMI và vòng eo.

BMI lý tưởng cho người trưởng thành là từ 18,5–23,9, nhưng với người trung niên và cao tuổi, khoảng 22–26 được xem là hợp lý hơn. Vòng eo cũng là yếu tố quan trọng: nam dưới 90 cm, nữ dưới 85 cm. Nếu vượt quá, nguy cơ mỡ nội tạng cao sẽ tăng lên.

Nhưng con số chỉ là một phần. Quan trọng hơn là cảm nhận cơ thể: có đủ sức, ngủ ngon, ít bệnh vặt và vận động linh hoạt hay không.

Để đạt được trạng thái cân bằng, không cần những chế độ cực đoan.

Trong ăn uống, chỉ cần duy trì nguyên tắc ăn vừa đủ, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, đủ đạm, nhiều rau xanh, hạn chế đồ chiên rán và nước ngọt. Không cần kiêng khem khắc nghiệt, nhưng cũng không nên buông thả.

Trong vận động, đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội đều là những lựa chọn phù hợp. Kết hợp thêm tập luyện sức mạnh sẽ giúp duy trì khối cơ – yếu tố cực kỳ quan trọng khi có tuổi.

Quan trọng nhất là sự đều đặn, không phải cường độ.

Đừng để cơ thể rơi vào cực đoan

Một điểm cần lưu ý: giảm cân quá nhanh hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân đều đáng lo ngại. Nếu trong vài tháng giảm quá 5% trọng lượng mà không chủ ý, hoặc xuất hiện mệt mỏi kéo dài, chán ăn, nên đi kiểm tra sớm.

Với những người có bệnh nền như tim mạch, tiểu đường hay thận, việc điều chỉnh cân nặng càng cần có sự tư vấn của bác sĩ để tránh rủi ro.

Cân nặng giống như một chiếc cân hai đầu. Một bên là nguy cơ bệnh tật, một bên là chất lượng sống. Quá nặng khiến cơ thể quá tải, quá nhẹ lại thiếu nền tảng để chống đỡ.

Với phần lớn người trung niên và cao tuổi, duy trì một cơ thể không quá gầy, không quá béo” ăn uống điều độ, vận động đều đặn chính là chìa khóa để sống khỏe và sống lâu.

Đôi khi, điều tốt nhất không phải là cố gắng trở thành phiên bản đẹp nhất mà là trở thành phiên bản cân bằng nhất của chính mình.