Đề án SGK điện tử: Mọi thử nghiệm giáo dục cần được tiến hành cẩn trọng

Các nhà quản lý giáo dục cần phải nhớ: phát triển nhân cách của học sinh không giống như đóng một cái bàn hay vẽ một bức tranh mà khi làm hỏng chúng ta có thể bỏ đi hay gỡ ra làm lại. Mọi thử nghiệm về giáo dục phải được tiến hành cẩn trọng dựa trên những nghiên cứu lý thuyết khoa học và khảo sát thực tiễn tử tế.

Kế hoạch thực hiện đề án mang giá trị 4.000 tỷ chỉ trong một năm

Hai hội thảo chóng vánh trong vòng một tháng chủ yếu để trình bày các phương án thực hiện đề án sách giáo khoa điện tử và máy tính bảng cho học sinh lớp 1, 2, 3 với kinh phí trên dưới 4.000 tỷ đồng, dự kiến bắt đầu triển khai từ năm học 2014 - 2015, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đã làm khuấy đảo dư luận. Không chỉ vì số tiền 4.000 tỷ đồng, trong đó phần lớn huy động từ sự đóng góp của phụ huynh học sinh, mà còn do cách làm vội vàng, thiếu hẳn những căn cứ nghiên cứu khoa học lẫn cơ sở thực tiễn của những người chủ trì đề án, vì thế, không có gì lạ khi các nhà giáo dục, chuyên gia tâm lý, báo chí cho đến người dân đều bày tỏ sự nghi ngờ về tính hiệu quả và khả thi của đề án.

Bản đề án có trị giá nghìn tỉ nhưng được nghiên cứu và trình bày rất sơ sài.

Như giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đã nói, mô hình lớp học thông minh với cả giáo viên lẫn học sinh đều sử dụng hoàn toàn máy tính bảng để thực hiện các nhiệm vụ học tập và tương tác với nhau đã xuất hiện trên thế giới, và đang có xu hướng phát triển nhanh chóng ở một số nước như Anh, Mỹ, Úc, Pháp, Nhật, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ. Tuy nhiên, quá trình thực hiện các mô hình này diễn ra cực kỳ thận trọng ở các nước với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cho đến nay, tất cả vẫn trong giai đoạn thử nghiệm và đánh giá hàng năm về hiệu quả của nó, chưa một quốc gia nào có ý tưởng triển khai hàng loạt kiểu như đề án của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM.

Vì vậy, tính đến năm 2013, cả nước Anh mới có khoảng 260 ngàn máy tính bảng được dùng trong trường học và chỉ một số rất ít trường (chủ yếu trường trung học) chuyển đổi hoàn toàn sang dùng máy tính bảng thay cho hình thức dạy học thông thường. Báo cáo mới nhất của Hiệp hội các nhà cung cấp thiết bị Anh năm 2014, dự kiến tới 2016, tỷ lệ sở hữu máy tính bảng của học sinh tiểu học Anh là 11:4 (tức 11 trẻ mới có 4 chiếc máy tính bảng). Dẫn chứng này để thấy tham vọng đầu tư đến 320 ngàn máy tính bảng cho học sinh tiểu học và chuyển đổi sang mô hình dạy học này ở 451 trường tiểu học, cũng như đòi hỏi 60% trẻ tiểu học của TP.HCM sở hữu máy tính bảng quả thật bất hợp lý khi mức kinh phí đầu tư cho giáo dục, thu nhập bình quân đầu người lẫn trình độ phát triển giáo dục của Anh đều cao gấp nhiều lần so với Việt Nam.

Lí do các nước tiên tiến chưa triển khai rộng rãi

Điều gì khiến các nước phát triển trên chưa nhân rộng mô hình dùng máy tính bảng hoàn toàn trong dạy học? Bởi vì, dựa vào các nghiên cứu, đánh giá, họ nhận thấy mô hình này có cả mặt lợi lẫn mặt hại và trước khi chưa có những phương án thực sự hiệu quả để kiểm soát những mặt hại này thì tuyệt đối không được triển khai rộng rãi. Những nơi triển khai thí điểm đều có đội ngũ chuyên gia theo sát để đánh giá và xử lý các tình huống bất lợi phát sinh.

Một số lợi ích của dùng máy tính bảng trong dạy học đã được xác nhận như giúp học sinh đạt được mục tiêu học tập nhanh hơn, giảm gánh nặng mang vác tài liệu cho học sinh (theo các nghiên cứu của các tổ chức tại Mỹ), học sinh hứng thú với việc học hơn nhờ các phần mềm hình ảnh, phim chiếu, âm thanh trên máy tính; giáo viên, phụ huynh, học sinh giao tiếp nhanh chóng, thường xuyên hơn nhờ công nghệ; giáo viên có thể trợ giúp cho từng cá nhân học sinh tốt hơn nhờ theo dõi dễ dàng quá trình học tập của các em hoặc khuyến khích sự sáng tạo của học sinh với các phần mềm hỗ trợ (theo nghiên cứu của các tổ chức tại Anh)...

Tuy nhiên, những tác hại của việc học sinh sử dụng máy tính bảng nếu không được kiểm soát tốt cũng vô cùng nghiêm trọng. Hiệp hội thị lực của Mỹ đã cảnh báo các thiết bị công nghệ bao gồm cả máy tính bảng làm gia tăng nguy cơ căng thẳng cho mắt, chứng khô mắt, mắt mờ, cận thị đau đầu, đặc biệt trẻ em 3-7 tuổi vì mắt của trẻ ở độ tuổi này rất nhạy cảm. 

Đề án của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM phải chăng là phản khoa học?

Các nghiên cứu y học khác còn chỉ ra người dùng thường xuyên các loại máy tính cũng nguy cơ mắc các bệnh về cơ, xương cao hơn người ít dùng, nhất là đau cổ tay, vai. Những đứa trẻ dùng máy tính hơn 3 giờ mỗi ngày đều có nguy cơ thiếu hụt giao tiếp dẫn đến kỹ năng giao tiếp kém với mọi người xung quanh.

Hiệp hội giáo viên Anh từng rất lo lắng khi nhận ra việc dùng máy tính bảng trong trường học khiến học sinh có kỹ năng sử dụng công nghệ tốt nhưng các kỹ năng cơ bản khác thì kém đi. Chẳng hạn, trẻ thực hiện thao tác vuốt màn hình rất chuyên nghiệp nhưng xếp những khối hộp bằng tay thì không làm được. Trẻ tự cô lập bản thân nhiều hơn vì thời gian giải lao trong giờ học cũng chỉ chăm chăm vào các trò chơi trên máy tính. Việc trẻ phân tán sự chú ý trong giờ học cũng rất rõ ràng. Ngoài giờ học, phụ huynh cũng khó khăn trong kiểm soát việc sử dụng máy tính bảng của trẻ nên trẻ sa đà vào các trò chơi, các trang web vô bổ gần như phổ biến. Các thử nghiệm tại Anh, Mỹ cũng cho thấy nguy cơ nghiện máy tính cũng như nghiện thuốc lá và việc cai nghiện không hề dễ dàng. Tới lúc ấy, gánh nặng đầu tiên thuộc về gia đình. Liệu Sở Giáo dục và Đào tạo TP. HCM có nghĩ đến hậu quả này?

Việc cho trẻ sử dụng máy tính bảng nhiều sẽ gây hại cho mắt và ảnh hưởng đến tâm lí của trẻ.

Ngoài ra, cả Bộ giáo dục Mỹ và các hiệp hội giáo dục Anh đều nhận thấy khả năng giữ gìn các đồ dùng công nghệ của trẻ còn hạn chế, nguy cơ trẻ bị tấn công vì sở hữu những chiếc máy tính bảng đắt tiền là rất cao, các hành vi bắt nạt bằng công nghệ (ví dụ phát tán tin nói xấu hay sỉ nhục qua các mạng xã hội) cũng gia tăng khi trẻ tiếp xúc nhiều với các loại máy tính. Do đó, họ khuyến cáo các trường nếu chưa có chiến lược phòng ngừa, giảm thiểu các rủi ro do sử dụng công nghệ thì chưa nên tiến hành mô hình dùng máy tính bảng thay thế hình thức dạy học thông thường. Đặc biệt, họ kêu gọi các trường nên tổ chức tập huấn, truyền tải thông tin để nâng cao nhận thức sử dụng công nghệ trong giáo dục cho cả giáo viên, học sinh lẫn phụ huynh, để bảo đảm học sinh khai thác được lợi ích của công nghệ cho việc học.

Quay lại đề án của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, những chiến lược bảo đảm hiệu quả, giảm thiểu rủi ro của việc dùng máy tính bảng trong trường tiểu học đã có chưa hay đề án chỉ đơn giản là một bảng liệt kê các mục cần đầu tư, cần chi tiền và chi như thế nào, ai đóng góp? Một khi chưa có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tốt nhất những đề án thế này đừng nên đưa ra đề xuất thực hiện vì chắc chắn chúng sẽ vấp phải sự phản đối của dư luận.

Các nhà quản lý giáo dục cần phải nhớ: phát triển nhân cách của học sinh không giống như đóng một cái bàn hay vẽ một bức tranh mà khi làm hỏng chúng ta có thể bỏ đi hay gỡ ra làm lại. Mọi thử nghiệm về giáo dục phải được tiến hành cẩn trọng dựa trên những nghiên cứu lý thuyết khoa học và khảo sát thực tiễn tử tế.

Thạc sĩ Giáo dục học Nguyễn Hiền
Theo phununews
Phụ nữ và gia Fanpage

Có thể bạn quan tâm